Azot döngüsü: akvaryum neden "olgunlaşmalı"?

Akvaryumda balık ölümlerinin en yaygın nedeni hastalık değil, görünmeyen zehirlerdir. Balıkların dışkısı, artan yem ve çürüyen bitkiler suya amonyak bırakır. Doğada bu amonyak sonsuz su hacminde seyrelir; akvaryumda ise birikir. Onu zararsız hâle getiren şey filtredeki ve yüzeylerdeki faydalı bakterilerdir. Bu bakteri kolonisinin oluşmasına azot döngüsü ya da akvaryumun "olgunlaşması" denir.

Döngü üç adımdır

1. Amonyak (NH₃/NH₄⁺): Balık atığı ve çürüyen yemden oluşur. Çok düşük miktarı bile solungaçları yakar.
2. Nitrit (NO₂⁻): İlk bakteri grubu amonyağı nitrite çevirir. Nitrit de zehirlidir; kanın oksijen taşımasını engeller.
3. Nitrat (NO₃⁻): İkinci bakteri grubu nitriti nitrata çevirir. Nitrat çok daha az zararlıdır ama birikir; su değişimiyle ve bitkilerle uzaklaştırılır.

Olgun bir akvaryumda amonyak ve nitrit her zaman sıfırdır, nitrat ise 40 mg/L'nin altında tutulur.

Balıksız olgunlaştırma (önerilen yöntem)

1. Akvaryumu kurun, filtreyi ve ısıtıcıyı çalıştırın. Musluk suyu kullanıyorsanız klor gidericiyi ekleyin.
2. Bakterilere "yem" verin: Bir tutam balık yemi ya da saf amonyak damlası (2 mg/L civarı amonyak hedefleyerek).
3. Her 2–3 günde bir amonyak, nitrit ve nitratı ölçün.
4. Önce amonyak yükselir, sonra düşerken nitrit yükselir, en sonunda nitrit düşüp nitrat görünür.
5. 24 saat içinde 2 mg/L amonyağı sıfıra, nitriti de sıfıra indirebiliyorsa akvaryum hazırdır. Bu genellikle 4–6 hafta sürer.
6. Büyük bir su değişimi yapıp nitratı düşürün ve balıkları azar azar ekleyin.

Olgun bir akvaryumdan alınan filtre süngeri ya da hazır bakteri ürünleri süreci hızlandırabilir.

Sık yapılan hatalar

• Filtreyi musluk suyuyla yıkamak: Klor, bakteri kolonisini öldürür. Filtre süngerini her zaman akvaryumdan aldığınız suyla çalkalayın.
• Bütün balıkları bir anda eklemek: Koloni ani yüke yetişemez; amonyak sıçrar.
• Fazla yem: Yenmeyen yem amonyak kaynağıdır.
• "Su berrak, demek ki iyi": Amonyak ve nitrit renksizdir; ancak test kitiyle görülür.

Toplulukla ölçün

Akvaryumunuzu sitede kaydedip ölçümlerinizi girerseniz döngünün ilerleyişini grafikte izleyebilirsiniz. Olgunlaşma dönemindeki ölçümleriniz, diğer hobicilere de örnek olur.