Aiptasia

Aiptasia, resif akvaryumlarının en bilinen zararlısıdır. Açık kahverengi, yarı saydam gövdeli, ince ve uzun dokunaçlı küçük bir anemondur; boyu çoğunlukla 1–5 cm arasındadır. Akvaryuma neredeyse her zaman canlı kaya, mercan parçası (frag) ya da kaya üzerindeki bir canlıyla birlikte, fark edilmeden girer.

Az sayıdayken zararsız görünür, ama uygun koşullarda kısa sürede kayaları kaplar ve dokunaçlarıyla çevresindeki mercanları yakarak öldürür. Elle kazımak ya da koparmak çoğu zaman durumu kötüleştirir: Geride kalan her küçük doku parçası yeni bir anemona dönüşür. Bilimde mercan–alg ortaklığını incelemek için model canlı olarak kullanılır.

Dünyanın tropik ve ılık denizlerinde, sığ kayalıklarda, liman duvarlarında, mangrov köklerinde ve deniz çayırlarında yaşar. Hem besince zengin kıyı sularına hem de geniş sıcaklık aralığına dayanır; bu da akvaryumda bu kadar başarılı olmasını açıklar.

• Nasıl gelir: Canlı kaya, frag ve kaya parçasına tutunmuş mercanlarla. Yeni gelen her parça akvaryuma konmadan önce dikkatle incelenmelidir.
• Su: Tuzluluk 1,023–1,026, pH 8,0–8,4; geniş sıcaklık aralığına dayanır. Yüksek nitrat ve fosfat, bol artık yem çoğalmasını hızlandırır.
• Resif uyumu: Resif uyumsuzdur; mercanları yakar, onlarla yer ve ışık için yarışır.
• Erken müdahale: Akvaryumda ilk görülen bireyler, çoğalmadan hemen yok edilmelidir.

Hem dokusundaki ortak yaşamlı alglerin ışıkla ürettiği besini kullanır hem de dokunaçlarıyla plankton, artık yem ve küçük canlıları yakalar. Fazla yemleme ve yüksek besin değerleri çoğalmasını belirgin biçimde hızlandırır.

Dokunulduğunda ya da ışık değiştiğinde hızla büzülerek kaya yarığına çekilir; bu yüzden yakalanması zordur. Yakıcı dokunaçlarıyla komşu mercanları ve yanına gelen küçük canlıları yakar.

Uygun arkadaşlar: Akvaryumda istenmez. Doğal düşmanları: Berghia nudibrankı, peppermint karides ve Aiptasia yiyen çütre balığı (Acreichthys tomentosus).

Kaçının: Kazıyarak ya da kopararak temizlemeye çalışmayın; her parça yeni bir anemon oluşturur.

Uygun koşullarda koloni gibi yayılır: Birkaç bireyden birkaç ay içinde yüzlerce bireye ulaşabilir. Genellikle kaya yarıkları, pompa çevresi ve akvaryumun arka yüzü gibi ulaşılması zor yerlerde yoğunlaşır.

Başlıca eşeysiz yolla çoğalır: Ayağının kenarından küçük doku parçaları kopar (ayak yırtılması) ve her biri kısa sürede yeni bir anemona dönüşür. Ayrıca ikiye bölünebilir ve eşeyli üreme de yapabilir. Bu çok yönlü üreme, tamamen temizlenmesini zorlaştırır.

Aiptasia'nın kendisi değil, akvaryumun sağlığı için mücadele yöntemleri önemlidir:

• Enjeksiyon: Piyasadaki Aiptasia eriticileri ya da kireç suyu (kalkwasser) macunu, şırıngayla doğrudan anemonun ağzına uygulanır; tek tek ve sabırla yapılır.
• Biyolojik kontrol: Berghia nudibrankları yalnızca Aiptasia yer ve en hedefli yöntemdir. Peppermint karidesler bireyine göre etkilidir; Berghia ile birlikte kullanılmamalıdır.
• Önlem: Yeni kaya ve fragları inceleme, düşük besin seviyesi ve ölçülü yemleme.

Eşeyli üremede ayrı eşeylidir, ama bireyleri dışarıdan ayırt etmek mümkün değildir. Akvaryumdaki yayılmanın neredeyse tamamı eşeysiz olduğu için cinsiyetin pratik önemi yoktur.