Koi

Koi, 19. yüzyılda Japonya'nın Niigata bölgesinde pirinç tarlalarında tutulan sazanlar arasından renkli bireylerin seçilmesiyle geliştirilmiş bir süs formudur. Bugün yüzlerce desen çeşidi vardır ve iyi bireyler yüksek fiyatlara alıcı bulur. Ağzındaki iki çift bıyık onu Japon balığından ayırır.

Koi bir havuz balığıdır: yetişkinde 60–90 cm'e ulaşır ve iyi bakımla 25–35 yıl yaşar. Akvaryumda ancak yavruyken ve geçici olarak tutulabilir. Sazan kökenli olduğundan doğaya bırakılmamalıdır; doğal sulara karışan sazanlar yerli türlere ve bitki örtüsüne zarar verir.

• Kohaku: Beyaz zemin üzerinde kırmızı lekeler; en klasik desen.
• Taisho Sanshoku (Sanke): Beyaz zemin üzerinde kırmızı ve siyah lekeler.
• Showa Sanshoku (Showa): Siyah zemin üzerinde kırmızı ve beyaz lekeler.
• Tancho: Beyaz gövde ve yalnızca başta tek bir yuvarlak kırmızı leke.
• Ogon: Tek renk, metalik parlaklıkta (altın, platin, turuncu) koi.
• Asagi: Sırtta mavi–gri ağ desenli pullar, yanlarda ve yüzgeç diplerinde kırmızı–turuncu.
• Doitsu: Pulsuz ya da yalnızca sırt boyunca sıra pulları olan form.
• Kelebek koi (Butterfly koi): Uzun ve süzülen yüzgeçli form.

Yabani atası Doğu Asya'nın yavaş akan nehirlerinde, göllerinde ve bataklıklarında yaşar. Koi ise insan eliyle geliştirilmiş bir formdur; doğal habitatı yoktur ve yaşamını süs havuzlarında sürdürür.

• Havuz hacmi: Birkaç koi için en az 3000–4000 litre; derinlik 1–1,5 m. Derinlik, kışın ve yazın sıcaklık dalgalanmalarını dengeler.
• Filtrasyon: Biyolojik yük çok yüksektir; mekanik + biyolojik havuz filtresi, UV ve güçlü havalandırma gerekir.
• Sıcaklık: En iyi 15–25°C'de büyür. Kışı derin havuzda dipte, 4°C civarında geçirebilir; su 10°C'nin altına düştüğünde yemleme kesilir.
• Kapak ve çevre: Zıplayabilir; havuz kenarları yüksek tutulmalı, kediler ve kuşlara karşı ağ önerilir.

Hepçildir. Koi peleti temel yemdir; serin mevsimde kolay sindirilen buğday ruşeymli yemler, sıcak mevsimde protein oranı yüksek büyütme yemleri tercih edilir. Meyve, sebze, solucan ve böcekleri de yer. Havuzdaki bitkileri söker ve yer; küçük balıkları, karidesleri ve salyangozları avlar.

Barışçıl ve sosyaldir; insana çabuk alışır ve elden yem alacak kadar evcilleşir. Dibi sürekli eşeler, bu yüzden havuz suyu bulanıklaşabilir ve bitkiler sökülür.

Uygun arkadaşlar: Havuzda Japon balığının uzun gövdeli tipleri (comet, shubunkin), kadife balığı, altın orfe ve kızılkanat gibi serin su havuz balıkları.

Kaçının: Tropikal akvaryum balıkları, ağzına sığacak küçük balıklar, süslü ve yavaş Japon balığı tipleri (yeme rekabetinde geri kalır).

En az 3, ideali 5 ve üzeri bireyle tutulur. Her yetişkin koi yüzlerce litre su ve güçlü filtrasyon gerektirir; havuz kapasitesini balık sayısına göre değil, yetişkin boylarına göre planlayın.

İlkbaharda su ısındığında havuzda kendiliğinden ürer. Dişi yumurtalarını bitkilere ya da yumurtlama halatlarına saçar; ebeveynler yumurtaları yer. Kaliteli ebeveynlerin yavrularının çok azı ebeveynlerin desenini taşır; yetiştiriciler yavruları sıkı biçimde ayıklar.

Koi herpes virüsü (KHV) en ciddi hastalıktır; bazı ülkelerde bildirimi zorunludur ve tüm havuzu yok edebilir. Yeni koiyi en az 3–4 hafta ayrı bir tankta karantinada tutun. Çapa kurdu, balık biti, solungaç parazitleri ve bakteriyel ülserler de sık görülür. Ani sıcaklık değişimleri ve düşük oksijen bağışıklığı zayıflatır.

Olgun dişiler yukarıdan bakıldığında daha geniş ve yuvarlak gövdelidir. Erkekler daha ince yapılıdır; üreme döneminde göğüs yüzgeçlerinde ve solungaç kapaklarında küçük beyaz tüberküller belirir.