Temizlikçi Karides

Temizlikçi karides, deniz akvaryumlarında en çok tutulan karideslerden biridir. Sarımsı turuncu yanları, sırt boyunca uzanan geniş kırmızı bant ve bu bandı ikiye bölen ince beyaz çizgiyle kolayca tanınır. Doğada "temizlik istasyonu" kurar: Balıklar yanına gelip ağzını ve solungaç kapaklarını açar, karides de derideki parazitleri, ölü doku ve mukus parçalarını toplar. Akvaryumda da bu davranışı sürdürür; bazen bakıcının elini bile temizlemeye çalışır.

Atlantik'teki akrabası Lysmata grabhami çok benzer; onda beyaz sırt çizgisi kuyruk yelpazesine kadar uzanır. Piyasadaki bireylerin neredeyse tamamı doğadan toplanır. Temizlik davranışı karantinanın yerini tutmaz; hasta bir balığı iyileştirmesi beklenmemelidir.

Hint ve Pasifik okyanuslarının tropik resiflerinde kaya kovukları, mağara ağızları ve çıkıntıların altında yaşar. Genellikle çiftler ya da küçük gruplar hâlinde aynı kovuğu paylaşır ve uzun antenlerini sallayarak çevredeki balıklara hizmet verdiğini gösterir.

• Hacim: Bir çift için en az 75 litre olgun resif ya da canlı kayalı balık akvaryumu.
• Su: Tuzluluk 1,023–1,026 özgül ağırlık (yaklaşık 35 ppt), pH 8,1–8,4, sıcaklık 24–27°C. Amonyak ve nitrit sıfır, nitrat düşük olmalı.
• Resif uyumu: Resif uyumludur; mercanlara zarar vermez. Aç kaldığında mercan ağızlarındaki yemi kapabilir.
• Alıştırma: Tuzluluk farkına çok hassastır. Torbadaki su, akvaryum suyuyla en az 1 saat damlatma yöntemiyle yavaşça eşitlenmelidir.
• İlaç: Bakır içeren ilaçlar ve düşük tuzluluk (hiposalinite) tedavisi karidesi öldürür; balık tedavisi ayrı karantina akvaryumunda yapılır.

Hepçil bir leşçidir. Akvaryumda artık yem, dondurulmuş misis ve artemia, kıyılmış midye ve batan deniz granülleriyle beslenir; balıklara yem verilirken lokmayı havada kapar. Balık sayısı az olan akvaryumlarda haftada 3–4 kez cımbızla küçük bir parça dondurulmuş yem vermek, mercanlardan yem çalmasını önler.

Barışçıl ve gündüz de ortada gezen bir karidestir. Kendi türüyle genellikle anlaşır; ama dar bir akvaryumda kalabalık grup, deri değiştiren bireye saldırabilir.

Uygun arkadaşlar: Palyaço balıkları, gobiler, blenniler, cerrah balıkları, kardinal balıkları ve diğer resif uyumlu balıklar; ateş ve peppermint karidesler, salyangozlar, keşiş yengeçleri.

Kaçının: Şahin balıkları (hawkfish), iri lipsozlar, tetik balıkları, aslan balığı, müreneler ve balon balıkları; boksör karides.

En yaygın düzen tek ya da çifttir. Bireyler hem erkek hem dişi işlev görebildiği için rastgele alınan iki karides çoğunlukla çift olur. 200 litreyi aşan akvaryumlarda 3–5 bireylik gruplar da sorunsuz yaşayabilir; bol kovuk, kavgaları azaltır.

Planlarken her karidese ayrı bir saklanma yeri düşünülmelidir: Deri değiştiren birey, kabuğu sertleşene kadar geçen birkaç saatte savunmasızdır.

Eş zamanlı hermafrodittir: Genç bireyler önce yalnızca erkek işlev görür, olgunlaşınca hem yumurta üretir hem de diğer bireyi dölleyebilir. Dişi rolündeki birey yumurtalarını karın bacaklarının altında iki hafta kadar taşır ve larvaları geceleri suya bırakır. Larvalar haftalarca süren planktonik bir dönem geçirir; ev akvaryumunda filtrelere ve balıklara yem olur, hayatta kalmaz.

• Deri değişimi: Birkaç haftada bir kabuk değiştirir. Akvaryumda bulunan bütün, saydam bir kabuk çoğunlukla ölü karides değil, bırakılmış deridir.
• Başarısız deri değişimi: Dalgalanan tuzluluk ve su değerleri. Kararlı su ve düzenli kısmi su değişimi en iyi korumadır.
• Ani ölümler: Bakır, hiposalinite, hızlı alıştırma ve oksijensizlik.
• Kopan antenler tehlikeli değildir; sonraki deri değişimlerinde yeniden uzar.

Hermafrodit olduğu için erkek–dişi ayrımı yoktur; herhangi iki yetişkin çift oluşturabilir. Karnının altında yumurta taşıyan birey o dönemde dişi işlevi görüyordur.