Beta

Beta, uzun ve süzülen yüzgeçleri, sayısız renk ve kuyruk biçimiyle (halfmoon, crowntail, plakat…) en popüler akvaryum balıklarındandır. Sahibini tanır, yemek saatinde camın önüne gelir; bu "kişiliği" onu sevdiren başlıca özelliktir.

Labirent organı sayesinde havadan oksijen alabilir. Bu özellik betanın küçük kaplarda yaşayabileceği yanılgısını doğurmuştur: Fanus ve kavanozlar betanın ömrünü kısaltır. Isıtıcılı, filtreli ve en az 20 litrelik bir akvaryum gerekir.

Doğada çeltik tarlaları, sığ bataklıklar ve yavaş akan kanallarda yaşar. Bu sular sıcak, bitkili, akıntısızdır ve oksijeni zaman zaman düşer; labirent organı bu koşulların ürünüdür. Yabani betalar akvaryumdakilerden çok daha kısa yüzgeçlidir.

• Hacim: En az 20 litre; 30–40 litre daha kararlı su sağlar.
• Isıtıcı şart: 25–28°C. Oda sıcaklığı betanın bağışıklığını düşürür.
• Akıntı: Uzun yüzgeçli betalar güçlü akıntıda yüzemez; süngerli filtre ya da yumuşatılmış çıkış kullanın.
• Kapak: Beta zıplar. Ama yüzeyle kapak arasında hava boşluğu kalmalı; beta yüzeyden hava alır ve soğuk havayı soluması zararlıdır.
• Dekor: Yüzeye yakın dinlenme yaprakları (anubias), yüzen bitkiler, keskin kenarı olmayan dekor. Plastik bitkiler yüzgeçleri yırtabilir.

Etçildir. Beta için üretilmiş granül yem temel olsun; haftada birkaç kez dondurulmuş kan kurdu, artemia ya da dafniya ekleyin. Midesi küçüktür: Günde 1–2 kez, 2–3 granül yeterlidir. Aşırı beslenme betalarda şişkinlik ve yüzme kesesi sorunlarının en sık nedenidir. Haftada bir gün aç bırakmak faydalıdır.

Erkekler birbirine ölümüne saldırır; bir akvaryumda tek erkek bulunur. Dişiler daha uysal olsa da kendi aralarında hiyerarşi kurar; "dişi grubu" ancak büyük, bitkili akvaryumda ve deneyimli ellerde denenmelidir.

Toplu akvaryumda beta her zaman öngörülebilir değildir. Bazı betalar sakin komşuları hiç umursamaz, bazıları her şeye saldırır.

Genellikle uyumlu: Nerit salyangoz, otocinclus, corydoras, küçük ve sakin sürü balıkları (harlekin rasbora).

Kaçının: Lepistes gibi renkli, uzun yüzgeçli balıklar (rakip sanılır); Sumatra barbı gibi yüzgeç çekenler; guramiler. Karidesler bireysel duruma bağlıdır: Birçok beta red cherry karidesleri avlar.

Erkek beta tek başına tutulur. İki erkek aynı akvaryumda ölümüne kavga eder; cam bölmeyle ayrılmış komşu erkekler bile sürekli strese girer.

Dişiler daha uysaldır ama "dişi grubu" (sorority) ancak en az 5 dişi, 80 litre ve üzeri, çok yoğun bitkili bir akvaryumda ve sürekli gözetimle denenmelidir; hiyerarşi kavgaları ciddi yaralanmalara yol açabilir. Erkek ve dişi yalnızca üretim için, kısa süreliğine bir araya getirilir. Toplu akvaryumda tek erkek beta, sakin ve sade renkli sürü balıklarıyla yaşayabilir.

Erkek yüzeyde tükürük ve hava kabarcıklarından köpük yuvası kurar. Çiftleşmeden sonra yumurtaları ağzıyla toplayıp yuvaya yerleştirir ve korur; dişi hemen alınmalıdır, erkek ona saldırabilir. Yumurtalar 24–36 saatte açılır. Yavrular küçüktür; infusoria ve mikro solucanla beslenir. Üretim, onlarca yavru erkeğin ayrı ayrı büyütülmesini gerektirdiği için ciddi hazırlık ister.

• Yüzgeç çürümesi: Yüzgeç kenarlarının kararması ve erimesi. Su kalitesi düzeltilince çoğu zaman kendiliğinden geçer.
• Kadife hastalığı (velvet): Gövdede altın tozu gibi parlak kaplama, yüzgeçleri kısma. Işığı kısıp tedavi uygulayın.
• Şişkinlik / yüzme kesesi: Aşırı beslenmeden. 2–3 gün aç bırakma genelde yeter.
• Kuyruk ısırma: Bazı betalar stresle kendi kuyruğunu ısırır. Akıntıyı azaltın, dekoru zenginleştirin.

Erkekler uzun yüzgeçli ve parlak renklidir; rakibini gördüğünde solungaç zarlarını açar. Dişiler daha kısa yüzgeçli, daha tombuldur ve karın altında, anüsün önünde beyaz bir yumurta noktası görülür. Plakat (kısa yüzgeçli) erkekleri dişiden ayırmak için bu nokta ve daha uzun karın yüzgeçlerine bakılır.